Verhalen zijn een krachtige manier om iets te vertellen aan een ander. Een goed verhaal wordt onthouden, vaak ook gedeeld en ze zijn eeuwenoud. Ze werden verteld rond vuren, doorgegeven van mond tot mond, lang voordat we ze opschreven, deelden of archiveerden. Tegenwoordig zijn er allerlei vormen van verhalen, zowel in tekst, beeld als geluid. Wanneer kies je voor welke vorm en waar let je zoal op? Daarover gaat dit verhaal.
Doel
Bepaal eerst het doel van je verhaal. Je wilt bijvoorbeeld dat mensen iets gaan doen of iets voelen. Of dat ze het begrijpen, herkennen of leren. Een doel van een verhaal kan zijn:
- informeren
- activeren
- enthousiasmeren
- vermaken
- ontroeren
- aan het denken zetten
- verbinden
- troosten
- inspireren
- waarschuwen
- herkenning geven
Vaak heeft een verhaal niet één doel maar meerdere tegelijk.
Doelgroep
Vervolgens bepaal je de doelgroep van het verhaal, dus aan wie je het verhaal wilt vertellen. Dit kan heel breed zijn of juist specifiek. Een doelgroep wordt vaak bepaald door leeftijd, levensfase, woonplaats, afkomst, interesse en ervaring. Bijvoorbeeld:
- kinderen, jongeren, volwassenen, ouderen
- mensen in een zoekende fase, rouwende fase, die vastlopen in werk of relaties, die behoefte hebben aan hoop of perspectief, die informatie willen
- ouders, geliefden, zorgenden, beleidsmakers
Een verhaal kan meerdere doelgroepen hebben en hangt sterk samen met het doel van het verhaal en daarmee ook de vorm. Anders gezegd: hoe bepaalt vaak net zo veel als wat en waarom. Meestal is het wel slimmer om eerst het waarom te bepalen, gevolgd door het wat en hoe. Onthoud hierbij: de vorm bepaalt wie binnenkomt en de inhoud bepaalt wie blijft.
Samengevat: bedenk eerst waarom je een verhaal wil vertellen, met welk doel en aan wie.
Vorm
De volgende stap is een keuze maken over de vorm. Ga je schrijven en wordt het een verhaal in tekstvorm, bepaal dan of dit voor online is zoals bijvoorbeeld een website of offline zoals een artikel in een tijdschrift of een boek. Of ga je voor beeld en/of geluid en kies je hierbij voor radio & televisie of voor bijvoorbeeld YouTube? De vorm bepaalt hoe toegankelijk, hoe intens en voor wie een verhaal is. Kijk:
Tekst
Een verhaal in tekst is handig voor:
- emotioneel impact: als je wilt dat de lezer meeleeft, zich inleeft of ontroerd raakt door gebeurtenissen en gevoelens.
- intimiteit: het 'ik'-perspectief trekt de lezer direct in het hoofd van het personage, wat een sterke band creëert (bv. autobiografie, innerlijke monoloog).
- spanning & urgentie: de tegenwoordige tijd zorgt voor meer spanning en directe betrokkenheid dan de verleden tijd.
- complexiteit & thema's: voor verhalen over identiteit, verlies, macht, waarbij de innerlijke wereld van personages belangrijk is.
- overtuiging: om informatie aantrekkelijker en memorabeler te maken (bv. marketing, onderwijs, anekdotes in informatieve boeken).
- ontwikkeling: om personages te laten groeien en relaties te verkennen over een langere periode.
Voorbeelden:
- Boek/verhaal op papier: lezers die rust en verdieping zoeken
- Online tekst: breed publiek, snel scannend
- Poëzie: taalgevoelige mensen
Geluid
Je kiest voor een verhaal in geluid als:
- het om de eigen verbeelding gaat: bij alleen geluid kan degene die luistert zelf de beelden erbij bedenken. Dit zorgt voor meer betrokkenheid dan beelden die alles al laten zien.
- emotie de boventoon voert: geluid, muziek en de intonatie van een stem roepen direct sfeer en emoties op (spanning, vreugde, verdriet), wat essentieel is voor meeslepende verhalen.
- complexiteit vereenvoudigd moet worden: voor uitleg over interne processen, technische producten of beleid, kan audio (zoals een podcast) complexe informatie verteerbaar maken zonder de cognitieve last van veel tekst of beelden.
- de luisteraar multi-taskt: geluid is ideaal voor momenten waarop mensen niet kunnen kijken (onderweg, sporten), waardoor het verhaal altijd toegankelijk is.
- een intieme 'tone of voice' nodig is: een sterke, authentieke stem creëert een persoonlijke band en zorgt dat je merk of boodschap blijft hangen, vergelijkbaar met een 'aanstekelijke hit'.
- je een 'audio-first' ervaring wilt: denk aan kinderen die leren luisteren, of aan audiodescriptie voor visueel beperkten; geluid is de primaire manier van ervaren.
Voorbeelden:
- Audioboek: mensen die graag luisteren (onderweg, tijdens sport/huishouden, ontspanning, slechtzienden)
- Podcast/luisterverhaal: jonger en druk publiek, behoefte aan nabijheid
- Ingesproken verhaal door de schrijver: extra intimiteit en emotionele verbinding
- Korte audiofragmenten: social media, snelle impact
Beeld
Wanneer is beeld ideaal:
- emotioneel impact maken: als je wilt raken, inspireren, of een gevoel (vreugde, verdriet) overbrengen, aangezien beelden directer op emoties inspelen.
- complexe onderwerpen uitleggen: om abstracte ideeën (vrijheid, groei, verandering) tastbaar te maken.
- authentieke ideeën: om natuurlijke, ongeposeerde momenten vast te leggen die echtheid uitstralen.
- subtiele communicatie: als je een boodschap wilt overbrengen die langer blijft hangen, zonder opdringerig te zijn (denk aan een krachtige, stille foto).
- duidelijkheid: om een proces, evenement (bruiloft, reis) of product te tonen en de kijker mee te nemen in de beleving.
Voorbeelden:
- Illustraties: kinderen, visueel ingestelde lezers
- Fotografie: realisme, emotionele herkenning
- Video/film: groot en divers publiek
- Animatie: jongeren, uitleg en verbeelding
- Beeldverhaal/graphic novel: lezers die tekst én beeld nodig hebben
Combinaties
Je kunt natuurlijk combinaties (multimodaal) maken:
- Tekst + audio: toegankelijk voor verschillende leesvoorkeuren
- Tekst + beeld: versterkt begrip en emotie
- Audio + beeld (video): hoge betrokkenheid, korte aandachtsspanne
- Interactieve vormen: jong publiek, actieve beleving
Samengevat: vorm bepaalt de toegang, medium bepaalt bereik, combinatie bepaalt impact.
Mediaplatform
Het kiezen van een mediaplatform doe je door doel, doelgroep en vorm logisch aan elkaar te koppelen. Dat gaat als een trechter:
- Doel: wat moet dit verhaal doen?
- Doelgroep: voor wie is het?
- Vorm:
-
Korte tekst: social media, nieuwsbrief
-
Lang verhaal: boek, website
-
Gesproken verhaal: podcast, audioboek
-
Beeldgedreven verhaal: video, Instagram, YouTube
-
Combinatie: website, multimediale publicatie
-
- Match de vorm met de doelgroep:
- Boek: verdieping, betrokken lezers
- Website/blog: zoekend publiek
- Nieuwsbrief: vaste, geïnteresseerde lezers
- LinkedIn: professioneel, reflectief publiek
- Instagram (tekstgericht):persoonlijk, emotioneel
- Podcast: betrokken luisteraars, verhaalopbouw
- Audioboek: verdieping, rust
- Spraakmemo’s/korte audio: snelle connectie
- Instagram (beeldgericht): sfeer, emotie, herkenning
- YouTube: langere verhalen, uitleg
- TikTok: korte, krachtige vertellingen
- Film: brede impact
Lagen
Goede verhalen gaan in trappen:
- Social media: aandacht
- Podcast/video: verdieping
- Boek: blijvende waarde
Tot slot: houd het simpel en duidelijk en daarmee toegankelijk. Kies voor een platform dat past bij jouw energie, verhaal en publiek.
